Winter in aantocht

Elk jaar gebeurt het weer: veranderingen van zomer- naar wintertijd (en vice versa) overvallen me. Dit jaar ook weer. Zaterdagavond was ik blij dat iemand erover begon, anders had ik niks zien aankomen.

De dagen waren al korter aan het worden, en ijzel was alweer gewoon. Maar nu met in één keer dat hele uur 's middags eraf, dat is wel radicaal. Mørketid komt eraan!

En om het wintergevoel aan te wakkeren kwamen de hemelgoden met de 1e, nauwelijks waarneembare, sneeuw. Ik reed 's avonds naar huis, en zag de eerste vlokken op me neerdalen. Het was vrij helder, dus het bleef bij een paar vlokken, maar toch. 's Ochtends lag er een heel bescheiden laagje op de stoep...


Het gaat nu een paar maanden wat suboptimaal worden... sneeuw die weer wegsmelt. Spekgladde wegen. Duisternis. Maar ik ben mentaal voorbereid...

Hartekreet, waarschijnlijk van één van de bovenbuurmeisjes... in liberale spelling: Eindelijijijijk!

Ti års fest

Eind jaren ’80 of begin jaren ’90 meenden het een en ander aan types dat het Polarmiljøsenteret, gevestigd in Oslo, naar de andere kant van de poolcirkel, en wel naar Tromsø, moest verhuizen. Daar was een hoop gesteggel over, maar in ’93 ging de kogel door de kerk, en in ’98 was de verhuizing een feit. Tijd voor een jubileum!

Overdag waren er allerlei presentaties; zowel beleidsmatig, historisch, als wetenschappelijk gericht. Om half vijf waren we klaar, en togen de meesten terug naar hun bureau. Maar “we”, wat zoveel betekent als de Polarklima-postdocs, waren inmiddels Noors genoeg om in te zien dat het zaak was om vóór het begin van het avondprogramma wat indrinkwerk te doen. Met Helgard (in rok!) toog ik naar de supermarkt voor twee sixpacks bier. En ergens na zessen verzamelden we op een paar banken.

Het is wat raar om als Nederlander je serieuze collega’s uit te nodigen voor “forspill”, maar hier in Noorwegen kan dat. Is niks erotisch aan, is gewoon vast een biertje pakken voor het eigenlijke feest begint. En zoiets werkt als een magneet! Binnen no time zaten we daar met ver over tien man. Wel typisch dat de Noorse mannen al begonnen waren, ergens om de hoek. We waren nog niet Noors genoeg om goed te mengen... al hadden we wel een paar Noorse vrouwen en Audun weten te veroveren. En iedereen was weer in allerlei vormen van paasbest!

Er moest nog even een foto gemaakt worden als bewijs van dat het me gelukt was Årsfest te evenaren, combitechnisch: mijn jurk kleurde mooi bij het bier.

Het diner was weer van de Noorse slag, met veel speeches. Pas om elf uur waren we klaar. En toen moest de huisband nog beginnen. Dat is níet de band met Stuart de volkomen maffe politicoloog, Jack de nauwelijks minder maffe glacioloog, en Fred Inge de gevaarlijke bibliothecaris, maar iets veel saaiers. Ik wist dat het feest pas een feest zou zijn als die zouden opmieteren. En dat deden ze pas na enen... daarna kwam het wel goed, met een DJ.

Het blijft een bedrijfsfeest in zo'n ambiance... maar daar kan je de pret beter niet door laten drukken.

Tien jaar POMI was voor ons recente aanwinsten wat abstract. We hebben die hele politieke twist niet meegekregen. Maar het moet een hoop gedoe zijn geweest. Prestige, lange tenen, en werknemers die te horen krijgen dat ze 2000 km verderop moeten werken. En toen het zover was had je nog de interne frictie. Een spreker refereerde al aan dat 10 jaar de tijd is die men nodig heeft om het verschil tussen het Norsk Polarinstituut en het Polarmiljøsenteret te leren... en dat werd een half uurtje later nog bevestigd. Iemand (de burgermeester, geloof ik) had een bloemetje voor de jarige. Wie kwam die in ontvangst nemen? Are, directeur van POMI? Nee, Jan-Gunnar, directeur van NP...

En de rest van Noorwegen schijnt al bullshit-bingo te spelen met de term “polar”. Noem iets polair en je krijgt meteen allerlei zakken geld in je mik gesmeten. Wij vinden dat wel goed! Maar de spreker kreeg er jeuk van. Die voorzag al polaire kappers, polaire boekhouders en polaire psychologen (voor bipolaire stoornissen!) voor zijn geestesoog opdoemen.

Wij namen nog maar een Arctic beer. En we verheugden ons al op het 20-jarige jubileum. In een tijd dat de noordpool misschien ’s zomers al ijsvrij is, en bevaren wordt door het nieuwe NP onderzoeksschip...

Zware kost voor donkere dagen

Algemene ontwikkeling. Je kan er niet genoeg van hebben. En ik heb nog láng niet genoeg! Maar als ik es in de gelegenheid ben mag ik de grenzen ervan (mijn eigen, dus) graag ietsje opschuiven met klassiekers. Had me in de zomer vergrepen aan Goethe, Mann en Capote (raar rijtje, misschien). Dat leverde fink wat suïcidale Duitsers op. Capote vond ik tot zover niks; ik las Breakfast at Tiffany’s (of eigenlijk: frokost på Tiffany) en dat bleek niet mijn ding. Die Leiden des Jungen Werthers (of eigenlijk: the sorrows of young Werther) was leuk om te lezen, maar het verbaasde me wat dat hij daar zo groot mee was geworden. Zonder historische context is het ongeveer net zulk gezwatel als wat Rhijnvis Feith zoal uitkraamt. Was Mann beter. Die begon zijn carriëre ongeveer net zo pathetisch, maar daar las ik ook latere verhalen van, met Death in Venice als einde. Hij schrijft interessante dingen over hoe je in vredesnaam moet leven als je de leidraad van je voorouders, het christendom, kwijtgeraakt bent. Niet dat hij met een antwoord komt... maar daar gaat het niet om.

En na dit opwarmertje met romantische Duitsers leek me de tijd gekomen om het es wat zwaarder te zoeken. Tijd voor filosofen! Nietzsche, Schopenhauer! Zo begon ik aan on the suffering of the world (durf dat soort ouwe, zware kost nog niet in het Duits te kopen) en was meteen verkocht. Wat een lekkere eigengereide zwartkijker is dat! Beetje jammer van zijn kijk op vrouwen, maar wat wil je, in die tijd. Nooit gedacht dat Schopenhauer hilarisch kon zijn. Maar het kan. Mooie commentaren op “people who would like to know everything but who refuse to learn anything”. Heerlijk zwart kort door de bocht “all the cruelty and torment which which the world is full is merely a commentary on the affirmation of the will to live”. Het gelijkstellen van leven van kunst aan hoererij. Geweldig! Opera moet er ook aan geloven. En zelfs het lezen van boeken. Alles is ruk, pet en verwerpelijk! Hoera!

Als een boek zó begint ben ik natuurlijk meteen verkocht.

En Nietzsche wacht. In het Duits! Ik kocht hem in het Engels, maar Helgard had een Duitse versie liggen, en volgens mij kan ik het hebben. En Duits is zo’n tiefend mooie taal om zware dingen in te zeggen.

Maar om een overdosis Duitse zwaarte te voorkomen gooi ik er eerst even een klodder Ibsen tussendoor. Ik woon tenslotte in Noorwegen, en Noorwegen ademt Ibsen. Ik las al een paar stukken in vertaling, en ik had Viking en consorten als es De vrouw van de Zee (fruen fra havet) zien spelen, maar het is inmiddels tijd voor het echie. Ik had laatst al vijanden gemaakt door tegen twee Noren te vertellen dat Ibsen eigenlijk in het Deens schreef, en dat ze zo boos keken geeft eigenlijk al aan dat er een kern van waarheid in zat, maar veel geeft dat niet. Noors, Deens; op schrift maakt het niet zo heel veel uit. En Ibsen zit er zo ongeveer tussenin. En Audun was zo vriendelijk me op Ibsen.net te wijzen. Daar kan je de kerel zijn complete werk gewoon downloaden! Voor naks! Hoe maakt men Nederlanders blij. Ik ben begonnen aan Hedda Gabler. Niet heel makkelijk om door dat ouwe Noors heen te graven maar ik kom er wel. Op de bank pulken in de Noorse ziel! I like.

Ik ben klaar voor mørketid. Ik heb zat te lezen!

Nachtkajakken: veel en vaak!

Na die trip met Sanja was ik verkocht. En het was alweer drie maanden geleden dat ik buitendingen met Audun gedaan had, hetwelk veel te lang is, dus ik besloot es te kijken of het één en ander gecombineerd kon worden. Zo ontstond een zaterdag-schemering-kajakdate. Hij had nog een vriend meegenomen, en in prachtig laat licht maakten we ons gedrieën klaar voor een tochtje. Het was net zulk stil weer als de keer ervoor.

Nog vóór Bukta begon Audun al te piepen over omdraaien. Ik begreep niet helemaal waarom iemand de moeite neemt naar het boothuis te rijden, zich in een dry suit met reddingsvest en handschoenen te hijsen, een kajak uit de nok van het boothuis te goochelen en zich met pomp en peddel en wat niet daarin te wurmen, om vervolgens na een paar minuten alweer terug te gaan, maar hij riep "ik moet de piepers opzetten!". Dat is natuurlijk een retesterk argument. Zo peddelde ik verder naar de zuidpunt met alleen Auduns vriend. Bleek nog bijna een geoloog te zijn.

Foto van de trip met Tana; hoog water, dus de kajaks moesten vanuit het boothuis meteen het strand op. De baan met houten balken die je normaliter gebruikt lag onder zee.

Deze keer was het wat te vroeg, en dus nog niet donker genoeg, voor woest noorderlicht, maar het was wel mooi. Helder, halve maan.

Na afloop werd ik weer keurig voor Auduns deur gedropt (daar stond mijn fiets!), en mocht verheugd concluderen dat hij bezig geweest was met het vervaardigen van "fårikål", een traditioneel gerecht met lamsvlees en kool. Lekkor! En aardappels, dus. Fles wijn erbij en het is een hele toppe avond.

Nachtelijk uitzicht vanuit het boothuis

En meteen de maandag erna was Tana zowaar in de positie om te kajakken. Was ook even terug; die heeft de laatste weken de ene meeting na de andere, waarvan de meesten niet in Tromsø zijn, en als ze es geen meeting heeft heeft ze wel vrienden uit Canada over de vloer. Maar maandag kon ze eruit! Meteen nóg een nachtkajaktrip. Deze keer met wolken en wind. Apart! Je hebt geen idee wat er op je af komt. En ergens tijdens het oversteken van de fjord raakten we elkaar bijna kwijt. Link, want we kunnen bij omslaan onszelf wel redden, maar als er iets mis gaat is het toch wel goed als de ander je terugvindt. Tana bezeerde haar knie al tijdens het in de kajak stappen; dat kan dan vast ook met het eruit vallen. En je kijkt éven de andere kant op en de ander is nergens te zien. En we hadden wel licht, maar dat was niet waterdicht, dus bij omslaan zouden we ook meteen verduisterd zijn geweest. Goed om te weten. Es zien of er zoiets is als kajakkersverlichting. Audun heeft een reddingsvest met ingebouwd lampje... das helemaal het echie. Maar goed, wij kajakhuurders lenen de reddingsvesten.

Goed om geen nodeloos stomme dingen te doen. Maar wel goed om diep de winter in te blijven kajakken! Tana vertelde al hoe gaaf het is om door de sneeuw te kajakken... wie weet, misschien krijg ik al snel de kans!

Nansen en touristen

Ik heb net een boek uit over de overwintering van Barentsz op Nova Zembla. Rare overwinteringen horen erbij in het Arctische gebied; Nansen heeft een beroemde overwintering op Franz Josefland op zijn naam staan. Voor wie het verhaal niet kent: zijn schip vroor vast, en hij verveelde zich, dus besloot hij maar met een makker (Hjalmar Johansen, waar de straat waaraan NP staat naar vernoemd is) naar de noordpool te skiën. Dat werd natuurlijk niks. En zo belandden ze op Franz Josefland, waar ze een maand of 9 in een hol doorbrachten, voor ze per kajak probeerden thuis te komen. Het idee was: gewoon, neus van de kajak naar het westen richten en je komt vanzelf een keer op Svalbard aan. Mafkezen. Gelukkig was het petweer, en besloten ze zo lang mogelijk in de bschutting van de eilanden de blijven. Op die manier kwamen ze een Britse ontdekkingsreiziger tegen die ze weer thuis bracht. Anders was het waarschijnlijk heel anders afgelopen voor de heren.

Lang was het niet bekend waar ze precies al die maanden uitgehangen hadden. Maar in 1990 veranderde dat. Er nu hing er een aankondiging van een voordracht van de Arctische vereniging in het trappenhuis, over het terugvinden van die plek, en wat daar zoal bij kwam kijken.

Het was nog een rare boel. Franz Josefland hoort bij Rusland, dus het werd een Noors-Russische expeditie. En de Russen doen zoiets op geheel eigen wijze. Zo zouden die geweren meenemen, en een boot, en het eten. De beide helften van de expeditie zouden elk voor hun eigen onderkomens zorgen. De Russen hadden dat goed begrepen: een grote tent, met kachel, en lekkere rendierenvellen. De Noren waren zo stom geweest om kleine, onverwarmde tentjes mee te nemen... in deze moesten ze het superieure inzicht van de Russen erkennen. Wat betreft de andere voorzieningen waren ze minder onder de indruk: over het eten zei de dame die de voordracht hield niet veel meer dan dat ze in één week drie kilo afgevallen was... Het bootje bleek klein en lek, wat de Noren zich deed verheugen in de meegenomen safety suits. De Russen deden daar lacherig over, maar bij de 1^e Noor die in zee verdween – met pak aan – was dat niet meer zo boeiend. En geweren, die hadden ze maar thuis gelaten; het is tenslotte illegaal om ijsberen te schieten! De 17 ijsberen die langskwamen gedurende die expeditie lieten zich gelukkig wegjagen met herrie. De dame was blij dat ze niet zó lang bleven dat de ijsberen de tijd hadden te concluderen dat die mensen weliswaar een hoop kabaal maken, maar eigenlijk niks dóen...

Maar terug naar Nansen. Hij had een camera bij zich gehad, en zo konden ze de juiste plek terugvinden op basis van een goed herkenbare rotsformatie op één van de foto’s. Ze vonden de resten van het hol, en richtten in de buurt een paal met herinneringsplaquette op. So far so good.

Helaas heb je tegenwoordig een hoop steenrijke touristen die per boot de noordoostpassage doorkruisen, of naar de noordpool gaan en weer terug. En das vrij saai, dus alles wat je kan doen om het wat op te leuken is mooi meegenomen. Sinds de plek dus bekend is, en zelfs gemarkeerd, landt elke touristenboot daar. En iedereen kan vrij rondbanjeren en met zijn jatten overal aan zitten en achterover drukken en wat niet. Zo is er al beduidend minder over van die historische plek...

(Noors artikel over dit alles)

De Russen wilden er ook een echte touristenval van maken, met een kapelletje (Nansen was atheïst) en een grote plak beton om het hol heen (kan je wat comfortabeler eromheen lopen) en een sculptuur en een overnachtingsplaats en wat niet. Gelukkig hebben ze er vooralsnog het geld niet voor... en de Noren verdommen het om bij te dragen aan dergelijke ellende.

Ik denk dat ik lid word van deze arctische vereniging. Volgende maand is er weer een voordracht: tourisme op Svalbard – van potentieel tot probleem. Meer van zulks!

Nachtkajakken

Sanja opperde te gaan kajakken. Ik vroeg hoe laat, en het antwoord was "when it's dark and miserable". Count me in!! Wat een goed idee.

Het strand bij het boothuis was sprookjesachtig. De lucht was nog donkerblauw van de niet lang geleden ondergegane zon, ze maan was vol, de hemel helder, en de zee een spiegel. Bij het wegvaren werden we allebei meteen gegrepen door het sprookjesachtige gevoel van zweven, omdat ze zee in het donker zo onwerkelijk leek.

We peddelden naar de zuidpunt van het eiland, waar we waren voordat we het door hadden. We besloten aan de andere kant van het eiland een stuk naar het noorden te kajakken. We keken nog even of we misschien Arto's huis konden vonden, en naar hem zwaaien, maar dat werd niks. Ik kwam er wel achter dat je gewoon onder zijn huis door kan varen. Bijzonder!

We kwamen tot NP, waar we gelukkig zagen dat er nauwelijks nog ramen verlicht waren. En keerden terug, terwijl er waanzinnig noorderlicht boven de stad losbrak.

Op de terugweg dobberden we op een gegeven moment wat rond, genietend van hoe mooi het allemaal was. En Sanja zei "I wish I had brought some dinner". Had ik! Ik had in een helder moment een zak worteltjes bij me gestoken, en een snickers die de Pyreneeën nog overleefd had, en een thermosfles koffie. En ze zee was zo kalm dat we niet aan land hoefden om daarvan te genieten. Gewoon, kajaks naast elkaar en de riemen eroverheen. Zo hadden we een drijvend diner bij maanlicht! Wie had dat gedacht. Je blijft je hier verbazen.

Geen vis!

Hier wonen en nooit vissen, dat kan niet. Sanja was zo grootmoedig om drie volkomen losers, zijnde Helgard, Carsten en mij, aan een 1e viservaring te helpen. Dat was ook echt wel het maximum voor het stokouwe bootje. Voor het uit het boothuis slepen van de boot, daarentegen, is vier personen niet veel. En voor het vinden van de plug ook niet. Zo'n boot, daar zit gewoon een gat in, en als er dan water in de boot komt kan je hem, eenmaal aan land, gewoon weer leeg laten lopen. Maar zolang je vaart wil je die stop er wel in hebben zitten.


De kurk die ik in de boot zag liggen werd afgekeurd. We vonden zomaar een houtje en staken van wal! Sanja legde ons uit hoe je dat vissen aanpakt. Je hebt gewoon een spoel met visdraad en meerdere haken, en een gewicht aan het eind. Je laat het tot op de bodem zakken, en dan haal je het weer een halve meter op, en je wacht tot je iets voelt spartelen. Die kabeljauwen zijn zo dom dat ze normaliter ook happen zonder aas.

Sanja maakt het zich gemakkelijk

En jawel, na een minuut of drie had Sanja een vis. Ze trok een stevig exemplaar aan boord. Maar ze vond hem nog te klein; die mag eerst nog een stuk doorgroeien voor iemand hem in een pan mikt.

Dit geldt hier als te klein...

En daarna beet er niets meer.

Nog twee keer kondigde ze een vis aan, maar beide keren was hij weg voor we hem binnenboord konden halen. Ik dacht ook een paar keer dat ik wat had, maar niks! Een lief klein stukje koraal was waar we het mee moesten doen. Verder waren Carsten en ik alleen goed in elkaar aan de haak slaan. Goed voor de koffiepauzeroddel, vond Helgard, maar culinair gezien heb je er niet veel aan.

Na een paar uur gaven we het maar op. Ik hoop dat ze ons nog een keer mee wil nemen.


We vonden wel de plug. Het was tóch de kurk geweest...